Hotline: 05106 535 555

Tin tổng hợp

Soi bóng mái nhà xưa

  • Người gửi: Ngo Dinh Tu
  • Ngày đăng: 13/12/2013

Bước qua cánh cổng chính môn rợp bóng cau thoảng hương buổi sớm mai, chợt thảng thốt ngỡ ngàng trước vẻ đẹp trầm mặc, cổ kính của những mái nhà Việt cổ thấp thoáng sau những cội mai già, rặng chè tàu, khóm trúc, lan, dâm bụt của Bảo tàng không gian nhà Việt Nam-Vinahouse Space. Dường như, dấu chân thời gian chưa từng chạm ngõ nơi này… Nói như chủ nhân khu bảo tàng Lê Văn Vĩnh: “Ký ức của quá khứ hàng trăm năm trước ngưng lại, có thể sờ, chạm vào mỗi khi lặng nhìn từng viên gạch, mái ngói, bờ tranh, liếp gỗ, bức hoành phi, câu đối, bộ tràng kỷ, sập gụ, ngăn bếp, chiếc vại sành bên hiên nhà”.

Chỉ mới tuổi 33, Vĩnh đã được mệnh danh "vua" nhà cổ miền Trung, sở hữu trong tay bộ sưu tập nhà cổ độc đáo nhất, lớn nhất và giá trị nhất Việt Nam. "Đỉnh" nhất là ngôi nhà tam gian tứ hạ (nhà 3 gian, 2 chái kép) được các kiến trúc sư của ĐH Nihon và ĐH Nữ Chiêu Hòa (Nhật Bản) thẩm định có niên đại trên 200 năm tuổi. Ngôi nhà nguyên thuộc sở hữu của gia đình bà Trần Thị Thao (H. Đại Lộc, Quảng Nam), đã truyền qua sáu đời, có đến 108 cột, rộng 12,21m; dài 17,42m; cao 5m. Đây là công trình kiến trúc nhà rường cổ đồ sộ, độc hiếm với nghệ thuật điêu khắc gỗ, dựng nhà tuyệt đỉnh qua những họa tiết cách điệu độc đáo. Kiến trúc cổ này được Tạp chí Người đưa tin UNESCO công nhận là ngôi nhà cổ đẹp nhất và có kích thước lớn nhất miền Trung. Hay ngôi nhà thủy đình hồ bán nguyệt cổ mang đậm dấu ấn đồng bằng Bắc Bộ vốn xuất hiện rất sớm từ thế kỷ XI (1030) trong quần thể kiến trúc Đền Lý Bát Đế (Đền Đô) tại làng Đình Bảng (H. Từ Sơn, Bắc Ninh). Công trình kiến trúc đẹp mắt, tao nhã này ngày trước là nơi các chức sắc ngồi xem biểu diễn rối nước và từng được Ngân hàng Đông Dương thời Pháp thuộc chọn là hình ảnh in trên giấy bạc "năm đồng vàng". Ngôi nhà nón lá lớn lấy cảm hứng cách điệu qua dáng người phụ nữ Việt đội nón lá nghiêng che được lợp từ 2,4 triệu miếng gáo dừa theo hình vảy cá cũng là một kiệt tác nghệ thuật khác với sự kết hợp giữa nét xưa cổ và vẻ đẹp đương đại. Để hoàn thành tác phẩm nghệ thuật này, 250 nghệ nhân, nhân công phải "cày" liên tục 55 ngày đêm. Tháng 10-2013, ngôi nhà chính thức được Tổ chức Kỷ lục Việt Nam công nhận đạt kỷ lục quốc gia.

Nhưng với Vĩnh, ấn tượng và ưng ý nhất chính là ngôi nhà tranh tre một gian hai chái cổ nhất Việt Nam được sưu tầm, phục dựng cuối năm 2012 và được xếp vào một trong ba nếp nhà tranh tre còn sót lại ở Quảng Nam. Dù đã có niên đại 102 tuổi, song bên trong ngôi nhà tranh tre vẫn còn lưu giữ gần như đầy đủ vật dụng, nông cụ người xưa sử dụng. "Không thể định giá được ngôi nhà, bởi chỉ riêng công sức tìm kiếm nguyên vật liệu phục dựng, trùng tu nguyên bản ngôi nhà, trị giá của nó không rẻ chút nào", Vĩnh khẳng định. Sướng nhất với Vĩnh là nghe được lời mát lòng mát dạ của bà Phạm Thị Số, chủ sở hữu ngôi nhà: "Cái thằng giỏi thiệt, hắn làm y chang ngôi nhà cũ tui sống gần trọn đời người. Mỗi bận về thăm lại căn nhà là mỗi lần tôi được sống lại với quá khứ thương nhớ, nhìn thấy bóng mẹ cha ầu ơ hát ru, cùng lũ trẻ chăn trâu, cắt cỏ, tắm sông, nghe cay nồng sặc sụa mùi khói bếp chiều".

Sau hàng chục năm bôn ba lĩnh hội tinh hoa nghề mộc Kim Bồng, Văn Hà, giờ đây Vĩnh đã thỏa nguyện ước mơ sở hữu bảo tàng nhà cổ lớn nhất Việt Nam với trị giá hàng chục triệu USD. Nằm trên con đường nối hai Di sản Văn hóa thế giới Mỹ Sơn - Hội An, Không gian nhà Việt Nam tọa lạc trên diện tích 11.000m2 tại làng La Qua, Phủ Điện Bàn xưa (nay là xã Điện Minh) với 18 nếp nhà cổ xưa độc đáo nhất của người Việt và 15 công trình kiến trúc khác được phục dựng nguyên vẹn. Đây cũng là nơi thờ ông Tổ nghề mộc và hàng chục ngàn hiện vật nhà cổ, các mẫu họa tiết, hoa văn cổ, các tác phẩm điêu khắc gỗ nghệ thuật tinh xảo ở các làng nghề truyền thống khắp 3 miền Bắc-Trung-Nam. Nét đẹp cổ kính dưới những mái nhà xưa có thể níu giữ bất kỳ khách lãng du nào. 

"Phải có duyên và tâm huyết mới có thể theo đuổi nghề chơi "lắm công phu" này", Vĩnh chia sẻ. "Có những ngôi nhà nhìn là mê ngay nhưng không dễ gì thuyết phục gia chủ nhường lại. Người Việt rất quan trọng ngôi nhà làm nơi ở, thờ cúng tổ tiên, hay no đủ gì thì cái bếp vẫn thiêng liêng, dù mối mọt, làm củi đốt tiếc đứt ruột nhưng chỉ cần đặt vấn đề mua-bán là chắc chắn thất bại. Như căn nhà tranh tre, phải mất 4 năm trời ra vào thưa gửi mới nhận được cái gật đầu của gia chủ. Rồi lời hứa giữ lại ngôi nhà tam gian tứ hạ trên chính vùng đất Quảng thì chủ nhân mới đồng ý", Vĩnh thổ lộ. Cái tâm ấy giúp Vĩnh thành công, sau 15 năm hoạt động, Công ty Vinahouse của Vĩnh đã phục chế, trùng tu hơn 1.000 căn nhà gỗ truyền thống và hàng chục ngàn tác phẩm điêu khắc trên gỗ. Đặc biệt, Vĩnh còn biến Không gian nhà Việt Nam trở thành điểm đến du lịch với khu bảo tàng nhà cổ, khu làng nghề mộc truyền thống và khu ẩm thực đặc sản 3 miền với những món ăn dân dã như: mỳ Quảng đạt kỷ lục "giá trị ẩm thực Châu Á", bánh bèo, bún bò Huế, cơm hến, cơm lam... Tết này, ngoài mâm cơm, chén rượu, mâm trầu dâng lên các bậc tiền hiền, đất đai, ông Tổ nghề Mộc theo đúng phong tục tập quán từng vùng miền, Vĩnh không giấu ý định sau này sẽ tụ họp sum vầy tất cả gia đình, con cháu nhiều thế hệ của chủ nhân nhà cổ trong bảo tàng để thực hiện một bộ phim tài liệu tái hiện trọn vẹn cuộc sống, sinh hoạt, nét văn hóa truyền thống người Việt như cách quảng bá, giới thiệu hình ảnh du lịch đất Quảng với bạn bè trong nước và quốc tế.Giữa trào lưu đô thị hóa, giá trị một di sản tưởng chừng bị quên lãng đã và đang được khơi dậy, soi bóng kiêu sa dưới những nếp nhà Việt cổ.

[Theo V.K Báo CAND.COM.VN ngày 02/12/2013]

Tin tức liên quan