Hotline: 05106 535 555

Tin tổng hợp

Người nhặt ve chai...nhà cổ

  • Người gửi: Ngo Dinh Tu
  • Ngày đăng: 21/12/2012

Cái gì người ta vứt thì anh nhặt, hoặc đổi. Có những “cây củi” đang cháy dở trong bếp được anh “ve chai” này nhặt ra, nhưng về sau có giá bằng cả một ngôi nhà…

Nhặt trong tàn lửa

Học chỉ mới THPT nhưng Lê Văn Vĩnh có thể nói lớp lang, bài bản về đặc trưng kiến trúc nhà cổ ba miền, nhà niên đại nào thì có kiến trúc thế nào, cái nào thuần Việt, cái nào bị ảnh hưởng ngoại lai... Là con cháu làng mộc Kim Bồng nổi tiếng, nhưng đến thời cha con Vĩnh, nghề mộc nói chung trong đó có Kim Bồng đã là buổi chợ chiều.

Vĩnh xách cưa, bào, đục đi làm với cha từ khi còn ngồi ở trường phổ thông. Vĩnh thấy cha rất xót xa khi chứng kiến những ngôi nhà cổ bị hư hỏng mà chủ nhân không có tiền phục dựng, nhiều người chẻ những rường kèo, cột hàng mấy trăm năm ra làm củi đốt. Cha Vĩnh thở dài nhưng Vĩnh thì không. Mới mười mấy tuổi, nhưng Vĩnh đã nghĩ đến chuyện mua gỗ bù lại cho chủ nhà để xin lấy những họa tiết nhà cổ bị hư hỏng và có nguy cơ bị trở thành tro bụi. Rất nhiều nông dân bằng lòng với sự trao đổi này. Và Vĩnh vừa đi làm nghề vừa đi “nhặt ve chai”. Những gì đổi được Vĩnh đem về tìm cách nối ráp phục dựng sao cho hoàn chỉnh. Những việc vừa mất công, vừa tốn kém đó đã lấy của Vĩnh nhiều năm trời; Vĩnh không sắm nổi một chiếc xe đạp để đi, nhưng bù lại là vốn tri thức về nhà cổ Quảng Nam ngày càng phong phú.

Năm 1999, đô thị cổ Hội An được công nhận Di sản văn hóa thế giới. Du khách nhiều nơi đổ về săm soi những ngôi nhà phố cổ. Dòng nhu cầu đó như một que diêm xẹt qua tâm trí Vĩnh - nhà cổ là một giá trị, một mặt hàng có thể kinh doanh! Vĩnh bỏ nhiều ngày về Hội An (nhà Vĩnh ở Vĩnh Điện, Điện Bàn) thăm nhà cổ trong phố và nhận ra rằng, hầu hết nhà cổ ở đây chịu ảnh hưởng của văn hóa kiến trúc Nhật Bản, Trung Hoa; không độc đáo bằng nhà cổ dân gian thuần Quảng, thậm chí về niên đại rất nhiều ngôi nhà Vĩnh biết, rất nhiều bộ phận nhà Vĩnh sở hữu còn đáng tuổi cụ kỵ hơn nhà ở đô thị cổ. “Đây là con đường đi của mình”- Vĩnh tự vạch ra.

Năm 2000, Vĩnh 21 tuổi, tạm để bào, đục, cưa ở nhà rồi khăn gói vào Thành phố Hồ Chí Minh thuyết phục một họa sĩ để ông này dựng một ngôi nhà dân gian thuần Quảng ngay tại quận 1 làm shop thời trang. Họa sĩ đồng ý, Vĩnh về huy động thợ đem đồ cổ và đồ phục dựng vào dựng một ngôi nhà có niên đại 170 tuổi rộng 80m2, với giá 150 triệu đồng. Đây là lần đầu tiên một ngôi nhà cổ Quảng Nam (tất nhiên không hoàn toàn) đi ra khỏi xứ Quảng. Và đó là một bước đi ấn tượng, có sức gọi mời lớn.

Trong các đơn hàng tiếp theo, Vĩnh thích nhất là đơn hàng xây dựng Khu ẩm thực Cafe Trung Nguyên của Đặng Lê Nguyên Vũ ở Bảo Lộc - Lâm Đồng. Nguyên Vũ rất hao tâm tổn trí về khu ẩm thực này, đã có nhiều thiết kế được đưa đến nhưng Vũ không bằng lòng, cho đến khi Vĩnh xuất hiện. Không qua bất cứ trường lớp mỹ thuật nào, chỉ bằng kinh nghiệm và tâm huyết, Vĩnh đã thuyết phục được Vũ chấp nhận cái lý thuyết thuần Việt của mình. Thuần Việt không những ở kiến trúc, kiểu dáng, hoa văn, họa tiết ngôi nhà, mà còn trong từng cổng ngõ, bụi cây trồng, từng viên sỏi rơi trên đường đi. Vĩnh dựng cho Vũ hai khu - một khu nhà đồng bằng, một khu nhà miền núi - khu nào cũng là khuôn mặt thật, những “thịt da” thật của nhà cổ dân gian Quảng Nam và Tây Nguyên. Với đơn hàng này, Vĩnh làm thức dậy cả làng mộc Kim Bồng, 120 thợ theo Vĩnh lên Lâm Đồng hì hục 6 tháng dựng 11 căn nhà trên 2 ha đất. Trọn gói, Vĩnh nhận 17 tỷ đồng. Năm đó anh mới 24 tuổi.

Nhà bảo tồn

Các hoa văn, cấu kiện được bảo tồn tại ngồi nhà cổ 108 cột lớn nhất Miền Trung

Những năm sau này, mỗi năm doanh thu từ phục chế tạo dựng nhà cổ của Vĩnh là 20 tỷ đồng. Vĩnh thành lập công ty (Công ty TNHH Tư vấn và thiết kế nhà gỗ Quang Vĩnh - Đông Định, Điện Minh, Điện Bàn). Cơ sở sản xuất, phục dựng nhà cổ ở cả nước thì nhiều nhưng chỉ có Vĩnh thành công ty. Vĩnh mua chiếc Mazda chạy đi quan hệ cả nước. Từ xác xơ, Vĩnh đùng đùng giàu lên. Và càng ngày Vĩnh càng thể hiện độ chín trong công việc. Vĩnh mở rộng không gian nhà cổ ra cả nước, trong đó tìm độ nhấn cho đặc trưng mỗi vùng miền. Trong những công trình Vĩnh mới làm, có nhà hàng Phố Trăng (101, Cửa Đại, Hội An) phục vụ Hội nghị APEC 2006 vừa rồi, được Tổng cục Du lịch Việt Nam bình chọn là nhà hàng đẹp nhất Việt Nam. Nơi này tập trung kiến trúc nhà ba miền. Vĩnh cho phục chế nguyên Chùa Cầu - Hội An nhưng họa tiết không theo phong cách Nhật mà thuần Việt.

Nhặt nhạnh, gìn giữ tài hoa dân gian xưa cũ là lối đi của Vĩnh. Vĩnh đã giành giật lại từ trong bếp lửa những ngôi nhà cổ sụp sệ và tạo ra những thoi vàng cho mình. Ngày xưa có người bảo làm thế là lẩn thẩn. Bây giờ thì bảo là may mắn.
27 tuổi, tài sản dăm bảy tỷ như Vĩnh là giàu. Nhưng Vĩnh không quá chuộng tiền. Bằng chứng là tại nhà Vĩnh bây giờ có nhiều nguyên bản hoa văn nhà cổ mà ngày trước Vĩnh đổi đồng nát có được bây giờ có người trả bạc tỷ Vĩnh không bán. Ví dụ như bộ muốn kèo cuốn thư 4 cái đặc trưng nhà Quảng 300 tuổi (nhưng phải là nhà có địa vị) cả tỉnh không còn bộ thứ hai. Khách Đài Loan đến trả mấy chục nghìn đô la Mỹ nhưng Vĩnh lắc đầu. Những gì Vĩnh không bán, Vĩnh làm tủ kiếng cất giữ cẩn thận, nom nhà Vĩnh như một bảo tàng các sản phẩm gỗ. Các họa sĩ, cán bộ nghiên cứu ở Bảo tồn bảo tàng Quảng Nam hay lui tới nhà Vĩnh để đo vẽ, nghiên cứu mỹ thuật nhà xưa. Chính ở nơi đây, tài hoa của nghề mộc cả nước, trong đó đặc biệt là mộc Kim Bồng và Văn Hà Quảng Nam sống lại. Ở đây, người ta có thể ngồi lại trên những chiếc ghế gỗ đã từng ra đời từ 200, 300 năm trước, nghe lại trong âm vang cột kèo câu chuyện của các chúa Nguyễn thời mở cõi về phương Nam... Những nghệ nhân Kim Bồng 85, 87, 90 tuổi được Vĩnh mời làm tư vấn kỹ thuật, hưởng lương tháng 3-5 triệu đồng, chà chà bàn tay trên những vết chạm trổ cây cột, cây kèo một thời mà chảy nước mắt xúc động “cứ như được gặp lại những người thợ ông bà ngày trước”.

Năm 2006 này, Vĩnh đang làm một loạt công trình. Nào là Làng ẩm thực văn hóa Việt cửa khẩu Mộc Bài - Tây Ninh; Khu ẩm thực du lịch truyền thống Huế - Kim Long; Khu ẩm thực An Lạc Việt - Đà Nẵng... doanh thu hơn 30 tỷ đồng. Xem ra chàng thợ mộc này vẫn còn đi xa lắm.

[HUỲNH PHƯỚC LÊ]

Tin tức liên quan